Τρίτη, 17 Φεβρουαρίου 2015

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΧΙΟΝΙ, ΤΑ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΧΙΟΝΙ



Τ Α Υ Τ Ο Τ Η Τ Α  ΒΙΒΛΙΟΥ

ΤΙΤΛΟΣ: ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΧΙΟΝΙ
ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: LA CLASSE DE NEIGE
ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: Γαλλικά
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΕΜΑΝΟΥΕΛ ΚΑΡΕΡ  (EMMANUEL CARRERE)
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Δημήτρης Δημουλάς
ΕΚΔΟΤΗΣ: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ
ΧΡΟΝΟΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ: 1997
ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: Πρώτη
ΣΧΗΜΑ: 13,50x21,00
ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ: 172
ISBN: 960-7058-61-5
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: Κοινωνικό
ΚΩΔΙΚΟΣ: GR-G-01-01-7













Ξεκινώντας την ανάγνωση αυτού του βιβλίου σχηματίζεις την εντύπωση ότι θα διαβάσεις για τις περιπέτειες των μαθητών μιας τάξης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, που θα περάσουν δύο εβδομάδες, σ’ ένα σαλέ, στα χιόνια. Ανάμεσα στα παιδιά βρίσκεται κι ο μικρός Νικολά, το κύριο πρόσωπο του έργου. Απ’ την αρχή, ο συγγραφέας εστιάζει σε δύο καταστάσεις που θα επηρεάσουν την εξέλιξη της ιστορίας. Στην ανορθόδοξη ψυχοσύνθεσή του Νικολά του οποίου οι αχαλίνωτες φαντασιώσεις για το κάθε τι, διατρέχουν τις περισσότερες σελίδες του βιβλίου, σκιαγραφώντας τον ως ένα παιδί με ιδιαίτερο ψυχισμό και στην ιδιότυπη συμπεριφορά του «αυστηρού» πατέρα, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, επιεικώς, σαν ανόητη γονική υπερπροστατευτικότητα. Σε μια εκδήλωση εγωισμού δεν επιτρέπει στο Νικολά να ταξιδέψει με το λεωφορείο, μαζί με τ’ άλλα παιδιά στερώντας του τη χαρά της συντροφικότητας και στο τέλος θα ξεχάσει να του δώσει τον εκδρομικό του σάκο με τα πράγματά του. Τα καμώματά του αυτά θα φέρουν σε δύσκολη θέση το Νικολά, απέναντι στους συμμαθητές του, που δε θα τον εντάξουν ποτέ στην ομάδα τους.
Όλα αυτά, ωστόσο, δεν προϊδεάζουν για τη ζοφερή συνέχεια γιατί, λίγο ως πολύ, πολλά παιδιά, απανταχού, νιώθουν άβολα δίπλα στους γονείς τους, έχουν ανεπτυγμένη φαντασία και μεγαλοποιούν τις καταστάσεις για να συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον πάνω τους κι οι γονείς εν ονόματι της ασφάλειας των παιδιών τους γίνονται υπερβολικοί.

Ο, αρχικά, ανυποψίαστος αναγνώστης, κάποια στιγμή νιώθει ότι το ήσυχο περιβάλλον διαταράσσεται εντός κι εκτός του σαλέ. Μια δολοφονία ενός παιδιού απ’ το κοντινό χωριό και ένας μαθητής, ο Νικολά, που συγχέει την πραγματικότητα με τη φαντασία, απασχολώντας συνεχώς τους εκπαιδευτές.

Η γραφή είναι χειμαρρώδης, συναρπαστική, αλλά ελλειπτική. Πρέπει κανείς να αλιεύσει λέξεις και φράσεις για να συνθέσει μικρά κομμάτια του ανομολόγητου συμβάντος. Ο Καρέρ είναι, υπέρ το δέον, σιβυλλικός και φειδωλός. Εσκεμμένα, αποφεύγει να περιγράψει τι έχει συμβεί στην πραγματικότητα κι αφήνει τον αναγνώστη να το μαντέψει απ’ τα λίγα στοιχεία που δίνει, από τα οποία όμως πρέπει να αφαιρεθούν όλα τα ψέματα που δημιουργεί μέχρι τέλους το –σχεδόν άρρωστο– μυαλό του Νικολά.

Οι διάλογοι είναι ελάχιστοι, για να μην βοηθήσουν στη λύση του αινίγματος. Οι αντωνυμίες μοιάζουν να έχουν τη μεγαλύτερη βαρύτητα, σε αντίθεση με τις εκτενείς περιγραφές που προκαλούν σύγχυση, αντί να διευκρινίζουν τα πράγματα.
[και τι φταίει ε κ ε ί ν ο ς], σελ.153
[προσεύχονταν για ’κ ε ί ν ο ν], σελ.158
[λυπάμαι γι’ α υ τ ό ν,] σελ. 154. Ωστόσο, α υ τ ό ς δεν ονοματίζεται, είναι όμως σίγουρα ο Νικολά. Αλλά, ούτε λέξη για τον κύριο ένοχο!
[Ο πατέρας του είχε ήδη ενοχλήσεις, πριν από δύο χρόνια], σελ.154.
Τι είδους ενοχλήσεις, όμως, ήταν αυτές κι από ποιους; Επρόκειτο για κάτι που διέπραξε ο ίδιος; Και γιατί άλλαξε τόπο διαμονής;
Η μητέρα, επίσης, του Νικολά δε φαίνεται ν’ ανησυχεί όσο έπρεπε για το γιο της, που έμεινε χωρίς τα χρειώδη σ’ ένα εχθρικό περιβάλλον, από λάθος του υπερόπτη πατέρα του –παράξενη αντίδραση μητέρας! Άλλη θα είχε ξεκινήσει με τα πόδια να συναντήσει το παιδί της!– ενώ από την τηλεφωνική επικοινωνία διαφαίνεται εκ μέρους της μια ήρεμη αδιαφορία.
Το κλειδί για τη λύση των μυστηρίων κρύβεται, κατά την άποψή μου, σε δύο επεισόδια του βιβλίου:
Στο εμβόλιμο κεφάλαιο 26: εκεί όπου ο «φίλος» του Νικολά ο Οντκάν, μετά από είκοσι χρόνια, θα ορμήξει κρατώντας μαχαίρι να τον σκοτώσει. Γιατί; Για ποιο πράγμα ευθυνόταν ο Νικολά; Τι είχε διαπράξει στα δέκα του χρόνια για το οποίο έπρεπε να πεθάνει;
Στη σκηνή του πρατηρίου βενζίνης (σελ.159-161): όπου ο Νικολά θα δει στο πρόσωπο μιας όμορφης κυρίας τη σωτηρία του και θα μισήσει τον άντρα που θα την πάρει μαζί του. Ο Νικολά, όμως, δεν είχε ωριμάσει σεξουαλικά –δεν ήξερε καν τι ήταν εκείνη η άσπρη κολλώδης ουσία που ανακάλυψε στην κοιλιά του, ούτε είχε εξοικειωθεί με τη «φύση» του– άρα στην ωραία γυναίκα δεν είδε τη θηλυκή ύπαρξη, αλλά το υποκατάστατο της μητέρας. Γιατί, όμως, αποζήτησε τη στοργή και τη γ α λ ή ν η σε μια άγνωστή του γυναίκα; Δεν αγαπούσε τη μητέρα του;
Και τι σημαίνει η ακροτελεύτια φράση:
[για κ ε ί ν ο ν, δε θα υπήρχε π λ έ ο ν συγνώμη];
Από ποιους θα ζητούσε συγγνώμη ο Νικολά και για ποιες πράξεις του;
Η ελλειπτική γραφή, όμως, έχει και τα όριά της. Όταν ο μηχανικός χτίζει ένα σπίτι αν παραλείψει μία ή περισσότερες κολώνες θα πέσει να τον πλακώσει. Τι απέγιναν ο πατέρας και η μητέρα; Ο συγγραφέας δεν αισθάνεται την ανάγκη να μας πει κάτι επ’ αυτού; Δεν τον ενδιαφέρει να συμπληρωθεί αυτό το κομμάτι του παζλ της ιστορίας του, έστω σ’ έναν επίλογο; Τόση μυστικοπάθεια πια;
Αφήνει τον αναγνώστη να προσδώσει στ…. το χαρακτηρισμό του «τέρατος», όταν ο ίδιος δεν το κάνει ή το κάνει έμμεσα και μασημένα;
[…αλλά που βρήκε παρ’ όλ’ αυτά το χρόνο να διακρίνει τη φωτογραφία και τη λέξη «τέρας» στο κομμάτι της εφημερίδας…], σελ. 159
Πού είναι οι αποδείξεις; Με υποψίες και υπόνοιες δεν καταδικάζεται κανείς.
Η προφανής εξήγηση ότι ο ένοχος είναι…… δε με ικανοποιεί, είναι σαν να λύνει κάποιος μια εξίσωση χωρίς «αγνώστους»! Κι αν συμβαίνει αυτό, η ιστορία στερείται νουάρ ενδιαφέροντος, σασπένς και μένει μόνο το ψυχολογικό δράμα του μικρού παιδιού, που ομολογουμένως δομείται μεθοδικά και αριστοτεχνικά.
Ωστόσο, οι «άγνωστοι» στο μυθιστόρημα είναι τέσσερις! Ο πατέρας, η μητέρα, ο Νικολά κι ο Οντκάν! Και οι τρεις εξ αυτών δε σκιαγραφούνται πλήρως, ώστε να συμπληρωθούν τα κενά και να γίνει κατανοητή στο σύνολό της η υπόθεση.
Έχω την αίσθηση ότι το βιβλίο μοιάζει με φάκελο δικαστικής υπόθεσης που αρχειοθετήθηκε ελλείψει αποδείξεων και χρήζει ανάσυρσης.
Η μετάφραση υποδειγματική, συνάδει με το ύφος του έργου.

-------------------------------------------------------

Ο Εμανουέλ Καρέρ είναι Γάλλος (1957).  Ζει στο Παρίσι. Στα ελληνικά έχουν εκδοθεί τα παρακάτω βιβλία του:
Το μουστάκι, εκδ. Σέλας, 1990
Τα μαθήματα στο χιόνι, εκδ. του Εικοστού Πρώτου, 1997
Ο εχθρός, εκδ. του Εικοστού Πρώτου, 2000
Ένα ρωσικό μυθιστόρημα, εκδ. του Εικοστού Πρώτου, 2009
Άλλες ζωές απ' τη δική μου,  εκδ. του Εικοστού Πρώτου, 2011


©BEK, 2015

Απαγορεύεται, ρητά, η αντιγραφή κι αναδημοσίευση του κειμένου ή μέρους του, μ' οποιοδήποτε τρόπο, αυτούσιου ή τροποποιημένου, για εμπορικούς σκοπούς, χωρίς την έγκρισή μου [Ν.2121/1993 (25 Α΄)] 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου